Omspelen II V I (jazz)

Jazz Basis: Omspelen II V I
Gerelateerde topics:
Intervallen (prime, terts, kwint, septiem, etc)
Akkoordopbouw (opbouw arpeggio's)
Kwintval (met plaatjes)
II V I in beeld op de gitaarhals

De belangrijkste basisvaardigheid als je jazz wilt leren spelen is het kunnen omspelen van II V I progressies in majeur en mineur. Omspelen betekent dat als je de begeleiding weg zou laten, dat je de akkoorden nog steeds in je solo kan horen doorklinken. Dat is de basis van jazz en het grote verschil met de typische blues- pop- of rock-manier van soleren.

De twee basis-ingrediënten van een omspeling:

- Gebruik tijdens het akkoord in kwestie de akkoordnoten uit dat akoord (noten uit het arpeggio's van de akkoorden, waarvan de belangrijkste zijn de terts en de septiem). Het is dus belangrijk om tijdens je solo te weten waar je in het akoordenschema zit.
- Zorg dat je bij kwintval (zoals II V I) de septiem van het voorgaande akkoord laat oplossen naar de terts van het volgende akkoord.

Het is dus minder belangrijk om al die arpeggio's in zijn geheel als een soort toonladders over de gehele hals te kunnen spelen, en het is juist belangrijker dat je fragmenten van de arpeggio's real-time aan elkaar weet te rijgen, en daarmee het akkoordschema van de standard kunt doorspelen. Dus duurt een akkoord een halve maat, dan speel je (een fragment van) het appergio van het akkoord in kwestie met een duur van vier achtsten. Duurt een akkoord een hele maat, dan speel je een (fragment van) het arpeggio met een duur van 8 achtsten.

Het belangrijkste zijn de terts en de septiem van het akkoord. Dus een goeie oefening is ook om bij elk akkoord alleen de terts en de septiem te spelen. Dan hoef je dus niet de hele arpeggio's te spelen, maar alleen de tertsen en de septiemen van de arpeggio's

Dus stel je hebt II V I in G: Am D7 G. Dan speel je de noten C G, F# C, B F#. Waarbij je ziet dat de septiemen automatisch oplossen naar de tertsen: G zakt diatonisch naar F#, C zakt diatonisch naar B. Diatonisch wil zeggen 'zoals een toonladder'. Een diatonische beweging betekent dus dat je in je melodie 1 of 2 vakjes stijgt of daalt. Bij progressies die niet volgens de kwintval verlopen, zal de septiem niet oplossen naar de terts van het volgende akkoord, maar dat geeft voor deze beginners-oefening niet zo. Als je van elk akkoord de septiem en de terts speelt, dan hoor je het akkoordenschema er al in doorklinken.

Wil je het nog simpeler houden dan speel je alleen de tertsen van de akkoorden, want van de twee belangrijkste noten van een akkoord terts en septiem is de terts nog weer de belangrijskte. Dus op Am D7 G speel je dan: C, F#, B. Dit is de makkelijkste manier van omspelen. Makkelijker kan ik het niet maken. Dus wellicht een goed idee om eerst de akkoorden van een standard te omspelen door alleen de tertsen van de akkoorden te spelen, vervolgens uit te breiden met zevens, en vervolgens de gehele arpeggio's (ook de prime en de kwint) .

Gealtereerde Toonladder over II V I

Gitaarles online - Jazz
Niveau: Gevorderd, Jazz beginner

De gealtereerde toonladder is de toonladder die je krijgt als je uitgaat van een dominant septiem akkoord zonder kwint en daar aan toevoegt de 4 gealtereerde toevoegingen van dit akkoord:

b9, b10(ookwel #9 genoemd), #11 en b13

Op het plaatje zie je in oranje het gelatereerde Ve trap akkoord D7b10, a.k.a. het 'hendrix akkoord'. In licht geel/gebroken wit de overige gealtereerde toevoegingen.

Trek je deze toevoegingen binnen het octaaf dan krijg je:

b2,b3(of#2),#4 en b6.

Dus als we uitgaan van toonsoort Gmajeur, dan is het Ve trap akkoord D7. D7 zonder kwint levert op: 1,3,b7. Combineren we deze 3 akkoordnoten met de 4 gealtereerde toevoegingen dan krijgen we de gealtereerde toonladder:

1,b2,b3(=#2),3,#4,b6,b7.

Oftewel:

1/2,1,1/2,1,1,1,1.

En dit dus gerekend vanaf de grondtoon van het Ve trap akkoord. Op het D7 akkoord, de Ve trap van toonsoort Gmajeur, kun je dus D gealtereerd spelen:

D,Eb,F,Gb,Ab,Bb,C,D'

Het leuke is dat de gealtereerde ladder uit dezelfde noten bestaat als melodische mineur van 1 vakje verder. Dus D gealtereerd bestaat uit dezelfde noten als Eb melodisch mineur. Je kan dus zeggen: de gealtereerde ladder is de 7e modus van melodisch mineur.

Typisch gebruik van de gealtereerde ladder is op een Ve trap van een II V I in zowel majeur als mineur. In onderstaand voorbeeld gaan we zien hoe je de gealtereerde ladder kunt inzetten in een majeur II V I.



Je ziet wederom de II V I in Gmajeur met daarnaast de 'box' van A dorisch (=Dmixolysich=Gmajeur). Hieraan toegevoegd zie je één octaaf van Eb melodisch mineur oftwel D gealtereerd. Een typische manier om kennis te maken met gealtereerd spelen is om een II V I te omspelen en tijdens het Ve trap akkoord D7 D-gealtereerd (oftewel Eb melodisch) te spelen, bij de Ie trap weer op te lossen naar 'gewoon' G majeur. Tijdens de tweede trap kun je kiezen of je D gealtereerd alvast inzet of 'gewoon' A dorisch (=Gmajeur) speelt.

De kunst is het natuurlijk om het gealtereerde patroon in je vizier te krijgen op je hals en te zien hoe het zich verhoudt tot de hoofdtoonsoort van je akkoordprogressie zodat je naadloos heen en terug kunt moduleren.

Je ziet daarbij dat Gmajeur 3 overeenkomstige noten heeft met D-gealtereerd en dat zijn de 1,3 en b7 van het D7 akkoord. Deze kun je dus zien als 'schakelnoten'. Let wel dat ik alleen 1 octaaf van Eb melodisch (=D gealtereerd) heb in ingetekend in licht geel. Probeer daar eerst eens mee te werken. Als je dat beetje in de vingers hebt, breidt het gealtereerde patroon dan verder uit over de hals (horizontaal en vertikaal) en zoek nieuwe mogelijkheden om van en naar gealtereerd op te lossen.

II V I op de gitaarhals, chords, scales

Categorie: gitaarles online jazz
Moeilijkheidsgraad: gevorderd met gitaarspelen en nieuw met jazz

Ik ga in deze topic II V I met grepen, variaties en scales op de hals in beeld brengen. Tv5 subsititutie, gebruik van gealtereerde toonladder en wat mooie toevoegingen met stemvoering.



Plaatje 1: de basic II V I op de gitaar hals



Ik ben uitgegaan van een II V I in majeur met de grondtonen van de II en de I op de lage E-snaar en de groondtoon van de V op de A snaar. Naast de 3 grepen zie je de dorische ladder afgebeeld in de ligging die in dit voorbeeld hoort bij de greep van de IIe trap. En de dorische ladder met als grondtoon de grontoon van de IIe trap is enharmonisch gelijk aan Ionish (natural major) van de Ie trap en mixolydisch op de Ve trap, dus deze scale kan gebruikt worden tijdens alle drie de akkoorden.

Voorbeeld: stel we zitten in de toonsoort G majeur. Dan is het akkoord van de IIe trap Am7, de Ve trap D7 en de Ie trap Gmaj7. De hoofdtoonsoort van de hele II V I is G majeur. Echter je zou ook kunnen zeggen tijdens de IIe trap is de toonsoort de 2e modus van G, namelijk A dorisch, op de Ve trap de 5e modus van G, namelijk D mixolydisch en tijdens de Ie trap is de toonsoort G majeur, oftwel G ionish; de 1e modus van zichzelf. Echter deze drie modi van G bestaan natuurljik, zoals alle modi van G, uit dezelfde noten als G.

In de afbeelding heb alleen de ligging van dorisch in beeld te gebracht, gebouwd rond de akkoordgreep van de IIe trap, omdat dorisch in deze ligging zich makkelijk laat herleiden tot een 'bluesbox' (=minor pentatonic scale) met 2 toegevoegde noten.

Je ziet hoe de greep van de IIe trap en het patroon vande 2e modus (dorisch) samen eignelijk één patroon vormen. Op diezelfde manier loont het om zo aan elke akkoordgreep die je kent het bijbehorende scale-patroon te koppelen in dezelfde positie. Dus Ie trap (Maj7) - > Ie modus (Ionish/majeur)), IIe trap (m7) -> 2e modus (dorisch), etc etc. Echter ik heb nu alleen de dorische 'box'-ligging uitgelicht om mee te beginnen.

Plaatje 2 - IIadd11 V-alt Iadd13



Hier heb ik in beeld gebracht dezelfde II V I alleen dan met een gealtereerd Ve trap akkoord, in dit geval het 'hendrix akkoord', oftwel een dominant septiem akkoord met de gealtereerde toevoeging b10. Aangezien we hier de drie-stemmige standaard stemvoering van grondtoon, terts, septiem met één noot (de b10) hebben uitgebreid op de Ve trap, heb ik de IIe en Ie trap ook uitgebreid met een mooie toevoeging. De tweede trap heeft een 11 gekregen als vierde stem, en de eerste trap een 13. Merk op dat de toevoegingsnoten van de drie akkoorden alle drie op de B snaar liggen. Bij deze ligging is dat normaal de snaar waarop we als vierde noot de kwint spelen, echter bij het spelen van jazzakoorden vermijden we de kwint doorgaans, en daarom heb ik voor toevoegingen 11 en 13 gekozen.

Merk ook op dat je een akkoordbeweging (als deze mooi geharmoniseerd is), kunt opvatten als een vierstemmige melodie, waarbij elke snaar één van de vier stemmen is. In je improvisatie kun je uit mooie stemvoeringen dus inspiratie putten door de noten van één van de vier snaren los te spelen in je improvisatie of deze daarin te verwerken. Met name die melodie op de B-snaar, die alle spannende toevoegingen in zich heeft geeft een goed effect. Echter op de D en de G snaar zie je gebeuren wat we eerder al gezien hebben in mijn topic over kwintval: de 3 lost mooi op naar de 7 van het volgende akkoord en de 7 lost juist mooi op naar de 3 van het volgende akkoord.

Plaatje 3 - IIadd11 tv-Vadd13 Iadd13


Ok. Nog wat leuks: de tritonus verwante dominant. Ookwel afgekort tot "t.v.-V" of simpelweg "tv5". Een ingewikkelde naam echter het betekent simpelweg dat je in plaats van een gewoon dominant akkoord, zoals je dat normaal op de Ve trap van een toonsoort vindt, een dominant akkoord speelt dat op de afstand van een tritonus verwijderd ligt van dit akkoord. Ter herinnering, tritonus is het interval dat ookwel als overmatige kwart of verminderde kwint wordt aangeduid, dus het het interval van 6 vakjes. Dit interval deelt het octaaf precies in tweeen dus of je nou een tritonus omhoog gaat, of omlaag, je komt op dezelfde noot uit. Uitgaande van toonsoort G, is de normale Ve trap zoals gezegd een D7, en het dominantakoord wat een tritonus verwijderd ligt van de D7 is dus een Ab7).

Zoals je kunt zien heb ik in het plaatje is een Ab7add13 akkoord in feite een D7b10 met een Ab als basnoot. Je ziet dus het tv5 akkoord Ab7 zeer verwant is met een gealtereerd Ve trapakkoord, en het kan ook op dezelfde manier omspeelt worden in je solo, namelijk met behulp van bijvoorbeeld de gealtereerde ladder (aan deze ladder zal ik later nog een speciaal topic wijden).

Het typische en mooie aan een II tv5 I progressie is de chromatisch dalende baslijn - > A, Ab, G.

To be continued!!!

Jazz scales: gealtereerde toonladder over II V I mbv melodisch mineur

Harmonisch mineur is normaal mineur (aelolish) met een verhoogde 7.

Melodisch mineur is mineur met een "majeur-staartje"; mineur met zowel een grote 6 als een grote 7.

De gealtereerde toonladder is in feite de "7e modus" van melodisch mineur. Dat wil zeggen de melodisch mineur toonladder met als tonaal centrum de 7e noot van de ladder. Dus enharmonisch is de gealtereerde ladder hetzelfde als melodisch mineur van een halve noot hoger (=1 vakje verder).

Voorbeeld ...

II V I in C mineur (zoals dat bijvoorbeeld voorkomt in de de jazz standard Blue Bossa):

Dm7dim G7 Cm7

Als je 'gewoon' soleert, speel je toonladder van Cmineur, en op de 5e trap (G7), c harmonisch of melodisch mineur.

Als je gealtereerd speelt, speel je op de 5e trap (maar kan ook al op de 2e trap), de gealtereerde ladder vanaf de grondtoon van de 5e trap, dus de gealtereerde ladder op G, oftwel G# melodisch mineur.

Op de vijfde trap kun je in dit voorbeeld zowel c mineur, c harmonisch, c melodisch als g# melodisch (=g gealtereerd) spelen. En alles wat je op de vijfde trap kunt spelen, kun je op de IIe trap die er aan voorafgaat al inzetten.

We blijven even bij G gealtereerd op de vijfde trap. Het is natuurlijk leuk als je die gealtereerde ladder kunt spelen, echter je wilt daarna ook nog een 'verbinding' leggen van het patroontje melodische ladder terug naar de thuisladder van C mineur.

Dit kan je stapje voor stapje uitbreiden:

Je gaat bijvoorbeeld uit van het patroon van G gealtereerd (G# melodisch) en localiseert van daaruit de grondtoon van c mineur. Dus je breidt het patroontje eigenlijk uit met een extra noot, namelijk de c. dan kan je freaken in G# melodisch op de vijfde trap en weet ook weer hoe je veilig terug kan komen naar C mineur als de 1e trap weer komt: via de grondtoon van c. als je beetje creatief soleert hoeft het niet eens op te vallen dat je steeds op het c-mineur akkoord als eerste dezelfde toon speelt omdat je eenmaal op de grondtoon uitgekomen gelijk naar een andere toon uit de c mineur scale kunt uitwijken en daar het melodische zwaartepunt leggen, bijvoorbeeld de 2 (ofwel 9), wat een mooie open klank geeft.

Als je dit beetje in de vingers hebt kun je het uitbreiden met een tweede 'thuishaven-noot', bijvoorbeeld de terts. Dus je onthoudt g# melodisch met als extra noot Eb -de terts van c mineur- als als 'weg terug naar c'. Dus eigenlijk zijn het twee patroontjes, twee landkaartjes van verschillende gebieden waartusseen je een of meerdere bruggetjes slaat om van de een in de andere scale te komen, zonder dat je precies al die scales tegelijk voor je hoeft te zien; dat inzicht ontstaat vanzelf in de loop der tijd.

Zo kun je doorgaan totdat je voor je ogen de twee patroontjes tegelijk voor de geest kan halen en alle verbanden en manieren ziet om van het ene patroontje naar het andere te moduleren.